Wśród najczęściej wykorzystywanych narzędzi w obrocie prawnym trzeba wymienić pełnomocnictwo. Umożliwia ono działanie przez inną osobę – w sprawach majątkowych, administracyjnych czy sądowych – bez konieczności osobistego stawiennictwa mocodawcy. Co jednak w sytuacji, gdy zaufanie do pełnomocnika wygasa albo zmieniają się okoliczności? Czy pełnomocnictwo notarialne można odwołać i w jakiej formie należy to zrobić? Poniżej wyjaśniamy najważniejsze kwestie związane z jego cofnięciem.
Pełnomocnictwo a zasada zaufania
Podstawą stosunku pełnomocnictwa jest zaufanie mocodawcy do pełnomocnika. To właśnie ten element decyduje o jego charakterze i trwałości. Skoro relacja opiera się na zaufaniu, to jego utrata uzasadnia możliwość zakończenia umocowania.
Zgodnie z art. 101 § 1 Kodeksu cywilnego pełnomocnictwo może być odwołane w każdym czasie, chyba że mocodawca zrzekł się prawa do jego odwołania z przyczyn uzasadnionych treścią stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa. Oznacza to, że co do zasady mocodawca nie jest związany udzielonym umocowaniem “na zawsze” i może je cofnąć w dowolnym momencie.
Czy odwołanie pełnomocnictwa wymaga formy notarialnej?
W praktyce często pojawia się pytanie: skoro pełnomocnictwo zostało udzielone w formie aktu notarialnego, to czy jego odwołanie również musi przybrać taką samą formę?
Przepisy Kodeksu cywilnego nie zastrzegają żadnej szczególnej formy dla odwołania pełnomocnictwa – nawet wtedy, gdy do jego udzielenia wymagana była forma szczególna (np. akt notarialny). Odwołanie jest jednostronną czynnością prawną i może zostać dokonane w formie dowolnej, także w sposób dorozumiany.
Stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie. W wyroku z dnia 4 listopada 1998 r., II CKN 866/97, OSNC 1999, nr 3, poz. 66, Wyrok SN z 4 listopada 1998 r., II CKN 866/97 wskazał, że brak jest podstaw do przyjęcia obowiązku zachowania tej samej formy przy odwołaniu pełnomocnictwa, jaka była wymagana dla jego udzielenia. Podobnie wypowiedział się Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z 20 stycznia 2015 r., podkreślając, że przepisy nie narzucają szczególnej formy odwołania – nawet jeśli pełnomocnictwo zostało sporządzone notarialnie.
Czy warto mimo wszystko zachować formę pisemną lub notarialną?
Choć prawo dopuszcza swobodę formy, w praktyce rekomenduje się dokonanie odwołania w sposób umożliwiający jego późniejsze wykazanie. Ma to szczególne znaczenie w sytuacjach, gdy pełnomocnik posługuje się dokumentem pełnomocnictwa wobec banków, urzędów czy kontrahentów.
Złożenie oświadczenia w formie pisemnej – a w przypadku pełnomocnictw notarialnych także w formie aktu notarialnego – pozwala uniknąć wątpliwości dowodowych. Notariusz może również sporządzić stosowny protokół odwołania pełnomocnictwa oraz wydać wypisy dokumentu, które ułatwią poinformowanie zainteresowanych podmiotów o cofnięciu umocowania.
Skuteczność odwołania – o czym należy pamiętać?
Odwołanie pełnomocnictwa staje się skuteczne z chwilą, gdy oświadczenie woli mocodawcy dotrze do pełnomocnika w taki sposób, że mógł on zapoznać się z jego treścią. Dla bezpieczeństwa obrotu prawnego warto także:
- odebrać pełnomocnikowi dokument pełnomocnictwa,
- poinformować instytucje i osoby trzecie, wobec których ten mógł działać,
- zadbać o jednoznaczne udokumentowanie faktu cofnięcia umocowania.
W przeciwnym razie może dojść do sytuacji, w której osoba trzecia – działająca w dobrej wierze – będzie przekonana, że pełnomocnik nadal jest uprawniony do reprezentowania mocodawcy.
Wyjątek – zrzeczenie się prawa odwołania
Ustawodawca przewidział możliwość zrzeczenia się prawa do odwołania pełnomocnictwa, ale wyłącznie wtedy, gdy przemawiają za tym szczególne względy wynikające z treści stosunku prawnego. Takie sytuacje występują najczęściej w obrocie gospodarczym, gdy pełnomocnictwo stanowi element zabezpieczenia interesów drugiej strony.
W praktyce każdorazowo należy zbadać, czy zastrzeżenie nieodwołalności jest prawnie skuteczne i czy rzeczywiście znajduje uzasadnienie w charakterze łączącego strony stosunku prawnego.
Cofnięcie pełnomocnictwa z pomocą notariusza w Radzyminie
Pełnomocnictwo – także notarialne – może zostać odwołane w każdym czasie, o ile mocodawca nie zrzekł się tego prawa w sposób uzasadniony treścią stosunku prawnego. Odwołanie stanowi jednostronną czynność prawną i co do zasady nie wymaga zachowania szczególnej formy, nawet jeśli samo pełnomocnictwo zostało udzielone w formie aktu notarialnego.
Z praktycznego punktu widzenia warto jednak zadbać o odpowiednią formę i właściwe poinformowanie zainteresowanych podmiotów, aby uniknąć sporów i nieporozumień. W przypadku wątpliwości dotyczących cofnięcia pełnomocnictwa lub potrzeby sporządzenia stosownego aktu notariusz z naszej kancelarii notarialnej w Radzyminie udzieli wyjaśnień oraz pomoże dobrać rozwiązanie najlepiej zabezpieczające interesy mocodawcy.
